مطالعات نظام‌سازی اسلامی و پژوهش‌های فرهنگی و تمدنی

مطالعات نظام‌سازی اسلامی و پژوهش‌های فرهنگی و تمدنی

واکاوی بنیان‌های الهیاتی اثر گذار اندیشه سیاسی توماس هابز بر تحول فرهنگی تمدنی غرب

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 گروه علوم سیاسی دانشگاه علامه طباطبایی
2 دانشکده علوم انسانی دانشگاه خوارزمی
چکیده
اندیشه سیاسی توماس هابز غالباً به‌عنوان الگویی از سکولاریسم رادیکال و مادی‌گرایی صرف شناخته می‌شود؛ با این حال، پژوهش حاضر با هدف واکاوی پیوند ناگسستنی میان مبانی الهیاتی و ساختار سیاسی در منظومه فکری هابز، به دنبال پاسخ به این پرسش است که الهیات چگونه به عنوان مفصل‌بندی اصلی در پیوند میان انسان‌شناسی و حاکمیت مطلق عمل می‌کند. روش تحقیق در این مطالعه، تحلیل محتوای کیفی با رویکرد توصیفی- تحلیلی و بر پایه بررسی متون دست‌اول (لویاتان) است. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد که هابز با تکیه‌بر «محدودیت ادراک بشری» و «روان‌شناسی ترس»، الهیات را نه به‌عنوان عنصری عرضی، بلکه به‌مثابه چارچوبی برای مدیریت ناامنی هستی شناختی انسان در وضع طبیعی (که بازنمای وضعیت هبوط است) به کار می‌گیرد. او با بازخوانی مفاهیم «پیمان الهی» و «رسالت مسیح»، الگوی تسلیم محض را از ساحت قدسی به ساحت سیاسی منتقل کرده و با معرفی حاکم به‌عنوان «نماینده خدا»، اطاعت از حاکمیت مطلق را به یک تکلیف الهی و ضرورت نجات‌شناختی تبدیل می‌کند. نتیجه‌گیری تحقیق بیانگر آن است که نظام سیاسی هابز بدون زیربنای الهیاتی دچار فروپاشی منطقی می‌شود؛ چراکه لویاتان در مقام یک «منجی دنیوی»، تنها در صورتی قادر به برقراری نظم پایدار است که مرجعیت نهایی تفسیر دین و قانون را در یک ساختار واحد ادغام نماید.
کلیدواژه‌ها