مطالعات نظام‌سازی اسلامی و پژوهش‌های فرهنگی و تمدنی

مطالعات نظام‌سازی اسلامی و پژوهش‌های فرهنگی و تمدنی

گستره و کارکرد شهود در فلسفه اسلامی و نقش آن در مبانی معرفتی نظام‌سازی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسندگان
1 استادیار موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره)، قم، ایران
2 استاد درس خارج حوزه علمیه و مدیر گروه عرفان موسسه آموزشی- پژوهشی امام خمینی ره
چکیده
اندیشمندان مسلمان یکی از راه‌های علم و معرفت به حقایق عالم را شهود معرفی کرده‌اند، اما در گستره آن اختلاف نظر دارند. برخی شهود را منحصر به شهود قلبی و علم حضوری نفس به خود و شئون نفسانی خود می‌دانند؛ که اولی مختص صاحبان مکاشفات عرفانی است اما دومی شهودی همگانی محسوب می‌شود. در میان فیلسوفان متقدم شیخ اشراق نخستین کسی است که علاوه بر پذیرش دو نوع شهود مذکور، شهود حسی را نیز به دامنه شهود همگانی افزوده است. در میان اندیشمندان معاصر استاد یزدان‌پناه از جمله فیلسوفانی است که ضمن گسترش شهود حسی به عملکرد تمام حواس پنج‌گانه، از راه معرفتیِ جدیدی بنام شهود عقلی سخن گفته که با آن محکی تمام معقولات ثانیه فلسفی یافت و فهم می‌شوند. ایشان علاوه بر گسترش شهود انسان به سه حوزه قلبی، عقلی و حسی، در آثار متعدد خود به مبانی فلسفی این نظریه نیز پرداخته است. در این مقاله تلاش شده دیدگاه ایشان در زمینه گستره شهود و مبانی فلسفی آن بررسی و تبیین شود.
کلیدواژه‌ها

عنوان مقاله English

The Scope and Function of Intuition in Islamic Philosophy and Its Role in the Epistemological Foundations of Islamic System-Building

نویسندگان English

mahmood sharifi 1
Sayyid Yadollah Yazdanpanah 2
1 Assistant Professor, Imam Khomeini Educational and Research Institute, Qom, Iran
2 Professor of Advanced Jurisprudential Studies (Dars-e Kharij) at the Seminary and Director of the Department of Mysticism ('Irfan) at the Imam Khomeini Educational and Research Institute
چکیده English

Muslim thinkers have introduced intuition (shuhud) as one of the ways of knowledge and cognition of the realities of the world, but they differ regarding its scope. Some consider intuition to be limited to heart-felt intuition and the presential knowledge of the soul to itself and its own psychic states — the former being exclusive to the possessors of mystical unveilings, while the latter is considered a universal intuition. Among the earlier philosophers, Sheikh al-Ishraq (Suhrawardi) is the first who, in addition to accepting the two aforementioned types of intuition, has also added sensory intuition to the domain of universal intuition. Among contemporary thinkers, Professor Yazdanpanah is among those philosophers who, while extending sensory intuition to the functioning of all five senses, has spoken of a new epistemological path called intellectual intuition, by means of which the referents of all philosophical secondary intelligibles are found and understood. In addition to extending human intuition to three domains — heart-felt, intellectual, and sensory — he has addressed, in his numerous works, the philosophical foundations of this theory as well. In this article, an attempt has been made to examine and explain his view regarding the scope of intuition and its philosophical foundations.

کلیدواژه‌ها English

Intuition
heart-felt intuition
intellectual intuition
sensory intuition
Islamic philosophy
Yazdanpanah
قرآن کریم
ابن سینا. (1404ق). الشفاء (المنطق، الالهیات، الطبیعیات). انتشارات آیةالله مرعشی (ره).
جمعی از پژوهشگران. (1393). نفس و بدن در فلسفه مشاء و حکمت متعالیه (۲). پژوهشگاه علوم و فرهنگ اسلامی.
جمعی از نویسندگان. (1390). مبانی و اصول عرفان نظری. مؤسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی (ره).
حجازی، سیدمحمدرضا. (1372). مفهوم شهود در فلسفه اسلامی. معرفت، (۴)، ۲۲–۳۲.
حسین‌زاده، محمد. (1394). منابع معرفت. مؤسسه آموزش پژوهشی امام خمینی (ره).
حسین‌زاده، محمد. (1394). معرفت‌شناسی در قلمرو گزاره‌های پسین (چاپ اول). مؤسسه آموزشی و پژوهشی امام خمینی (ره).
دادجو، ابراهیم. (1393). علم حضوری و شهودی. سازمان انتشارات پژوهشگاه فرهنگ و اندیشه اسلامی.
سبزواری، ملاهادی. (1369). شرح المنظومة (ج. ۱–۵). نشر ناب.
سراج، ابونصر. (بی‌تا). اللمع (عبدالحلیم محمود و طه عبدالباقی سرور، مصححان). مکتبة الثقافة الدینیة.
سهروردی، شیخ شهاب‌الدین. (1375). مجموعه مصنفات (ج. ۱–۴، چاپ دوم). موسسه مطالعات و تحقیقات فرهنگی.
شیروانی، علی. (1389). مفهوم شهود در فلسفه غرب و نسبت آن با علم حضوری. فصلنامه آئین حکمت، ۲ (۶)، ۶۵–۱۱۰.
صدرالمتألهین. (1371). التصور و التصدیق (چاپ پنجم). انتشارات بیدار.
صدرالمتألهین. (1981). الحکمة المتعالیة فی الاسفار العقلیة الاربعة. دار احیاء التراث.
صدرالمتألهین. (1360). الشواهد الربوبیة فی المناهج السلوکیة (چاپ دوم). المرکز الجامعی للنشر.
صدرالمتألهین. (1363). المشاعر (به اهتمام هنری کربن) (چاپ دوم). کتابخانه طهوری.
صدرالمتألهین. (1382). شرح و تعلیقه بر الهیات شفا. بنیاد حکمت اسلامی صدرا.
صدرالمتألهین. (1375). مجموعه رسائل فلسفی. انتشارات حکمت.
طباطبایی، محمدحسین. (1387). اصول فلسفه رئالیسم. موسسه بوستان کتاب.
طباطبایی، محمدحسین. (1416ق). نهایة الحکمة (چاپ دوازدهم). موسسة النشر الاسلامی التابعة لجماعة المدرسین.
علامه حلی، حسن بن یوسف. (1371). الجوهر النضید (چاپ پنجم). انتشارات بیدار.
فرغانی، مویدالدین. (1379). مشارق الدراری (سیدجلال‌الدین آشتیانی، مصحح). بوستان کتاب.
فنایی اشکوری، محمد. (1390). معرفت شهودی در عرفان اسلامی. پژوهشنامه عرفان، ۳ (۵)، ۱۳۷–۱۵۷.
قیصری، داود بن محمود. (1375). شرح فصوص‌الحکم (سیدجلال‌الدین آشتیانی، مصحح) (چاپ اول). انتشارات علمی و فرهنگی.
مصباح یزدی، محمدتقی. (1383). آموزش فلسفه (ج. ۱–۲، چاپ چهارم). انتشارات امیرکبیر.
مطهری، مرتضی. (1383). مجموعه آثار (ج. ۶، چاپ دهم). انتشارات صدرا.
هجویری، علی بن عثمان. (1383). کشف‌المحجوب (محمود عابدی، مقدمه و تصحیح) (چاپ اول). انتشارات سروش.
یزدان‌پناه، سیدیدالله. (1395). تأملاتی در فلسفه فلسفه اسلامی (چاپ اول). کتاب فردا.
یزدان‌پناه، سیدیدالله. (1389). حکمت اشراق (مهدی علی‌پور، تحقیق و نگارش) (چاپ اول). پژوهشگاه حوزه و دانشگاه.

  • تاریخ دریافت 04 خرداد 1405
  • تاریخ بازنگری 12 تیر 1405
  • تاریخ پذیرش 16 مهر 1405
  • تاریخ انتشار 01 خرداد 1405