مطالعات نظام‌سازی اسلامی و پژوهش‌های فرهنگی و تمدنی

مطالعات نظام‌سازی اسلامی و پژوهش‌های فرهنگی و تمدنی

گستره و کارکرد شهود در فلسفه اسلامی و نقش آن در مبانی معرفتی نظام‌سازی اسلامی

نوع مقاله : مقاله پژوهشی

نویسنده
هیئت علمی موسسه آموزشی پژوهشی امام خمینی
چکیده
اندیشمندان مسلمان یکی از راه‌های علم و معرفت به حقایق عالم را شهود معرفی کرده‌اند، اما در گستره آن اختلاف نظر دارند. برخی شهود را منحصر به شهود قلبی و علم حضوری نفس به خود و شئون نفسانی خود می‌دانند؛ که اولی مختص صاحبان مکاشفات عرفانی است اما دومی شهودی همگانی محسوب می‌شود. در میان فیلسوفان متقدم شیخ اشراق نخستین کسی است که علاوه بر پذیرش دو نوع شهود مذکور، شهود حسی را نیز به دامنه شهود همگانی افزوده است. در میان اندیشمندان معاصر استاد یزدان‌پناه از جمله فیلسوفانی است که ضمن گسترش شهود حسی به عملکرد تمام حواس پنج‌گانه، از راه معرفتیِ جدیدی بنام شهود عقلی سخن گفته که با آن محکی تمام معقولات ثانیه فلسفی یافت و فهم می‌شوند. ایشان علاوه بر گسترش شهود انسان به سه حوزه قلبی، عقلی و حسی، در آثار متعدد خود به مبانی فلسفی این نظریه نیز پرداخته است. در این مقاله تلاش شده دیدگاه ایشان در زمینه گستره شهود و مبانی فلسفی آن بررسی و تبیین شود.
کلیدواژه‌ها