گسترش سریع فناوری‌های هوش مصنوعی در سال‌های اخیر، ظرفیت‌های تازه‌ای برای تحلیل مسائل پیچیده، پشتیبانی از تصمیم‌گیری و بهبود کارآمدی نظام‌های حکمرانی فراهم کرده است. این تحولات توجه پژوهشگران و سیاست‌گذاران را به امکان بهره‌گیری از هوش مصنوعی در فرایندهای کلان طراحی و اصلاح نظام‌های اجتماعی جلب کرده است. بااین‌حال، بخش قابل‌توجهی از مطالعات موجود بیشتر بر کاربردهای عملیاتی و بهینه‌سازی فرایندهای اجرایی تمرکز داشته و کمتر به نسبت این فناوری با «نظام‌سازی» به‌عنوان فرایندی کلان در سامان‌دهی ساختارهای اجتماعی پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با هدف تبیین ملاحظات کاربست هوش مصنوعی در نظام‌سازی انجام شده و با رویکرد توصیفی– تحلیلی و مبتنی بر بررسی ادبیات موضوع و تحلیل مفهومی صورت گرفته است. یافته‌ها نشان می‌دهد هوش مصنوعی می‌تواند با تقویت تصمیم‌گیری و تصمیم‌سازی داده‌محور، ارتقای کیفیت آینده‌پژوهی و آینده‌نگاری، پایش مستمر سیاست‌ها و شناسایی الگوهای مسئله و روابط پنهان در نظام‌ها، به بهبود فرایند نظام‌سازی کمک کند. بااین‌حال، بهره‌گیری از آن با چالش‌هایی در سطوح معرفتی، اخلاقی و راهبردی از جمله کیفیت و سوگیری داده‌ها، ابهام در مسئولیت‌پذیری و وابستگی به زیرساخت‌های فناورانه غیربومی همراه است. بر این اساس، استفاده مؤثر از هوش مصنوعی در نظام‌سازی مستلزم رعایت ملاحظاتی از جمله حفظ انسان در چرخه تصمیمات، امکان توضیح و اصلاح‌پذیری، کاهش وابستگی راهبردی، ارتقای کیفیت داده‌ها و استقرار نظام حکمرانی داده است.